شمیم دل
آزادی تفکر

 

آزادی تفکر 

در فقه اسلامی مسئله ای مطرح است به نام کتب ضلال (یعنی کتابهایی که مایه گمراهی مردم می شوند). فقه اسلامی می گوید : خرید و فروش و نگه داشتن کتابهایی که مایه گمراهی مردم می شوند جایز نیست مگر برای افرادی که قدرت علمی و انتقادی دارند یعنی قدرت تجزیه و تحلیل دارند و هر کتابی را که بخوانند باورشان نمی شود. بلکه کتابها را نقد می کنند. عده ای می گویند : این برخلاف اصل آزادی است . افراد باید آزاد باشند که هر کتابی را که می خواهند بخوانند و اختیار با خودشان است . می گویند : این که فقه اسلامی می گوید : « کسی حق خرید و فروش و نگهداری کتب ضلال را ندارد مگر افرادی که صلاحیت علمی دارند » با اصل آزادی و اصل کلی حقوق بشر منافات دارد.

در جواب می گوییم : آن آزادی که از حقوق بشر است آزادی تفکر است : یعنی انسان باید در فکر کردن و اندیشیدن آزاد باشد و اساسا پایه دین و ایمان انسان محکم نمی شود مگر آن که اصول عقاید خود را از روی استدلال و برهان و اندیشیدن صحیح به دست آورده باشد. خود قرآن در این باره می فرماید : الذین یستمعون القول فیبعون احسنه اولئک الذین هدیهم الله و اولئک هم اولو الالباب . « آنهایی که به سخنان گوش می کنند و خوبها را از میان آن انتخاب می کنند و پیروی می کنند و بدها را دور می ریزند اینها هستند که به هدایت الهی مهتدی اند و اینها صاحبان لب و عقل و معنی هستند. » این خیلی خوب است که کسی دارای غربال روحی و فکری باشد تا هر چه را که وارد روحش می شود غربال کند بدش را دور بریزد و خوبش را نگه دارد. برای چنین کسی جایز است که هر کتابی را که می خواهد بخواند و هر سخنی را که می خواهد بشنود. اما اکثریت مردم این گونه نیستند یعنی غربال تفکر ندارند و مثل بچه کوچک هر چه را که بشنوند همه را یکجا می بلعند. اکثریت مردم بدون این که قدرت تجزیه و تحلیل داشته باشند مجذوب یک سلسله افکار و اندیشه ها می شوند; یعنی طبیعت جذب می کند بدون این که بتواند غربال کند. معلوم است که اگر در جامعه ای به طور عموم هر فکر و اندیشه و سخنی آزاد باشد و در اختیار مردمی قرار بگیرد که هیچ قدرت غربال کردنی ندارند. مردم این جامعه حتی یک فکر صحیح نخواهند داشت . این برعهده رهبران جامعه است که با کمال حسن نیت افکار و اندیشه ها و سخنها را اول غربال کنند (و بعد در اختیار عموم قرار دهند). پس غربال کردن افکار و اندیشه ها با اصل آزادی تفکر منافات ندارد; اصلا تفکر یعنی قدرت غربال کردن و تمیز دادن درست از نادرست و وقتی انسانی قدرت تمیز و تشخیص درست از نادرست را نداشته باشد اصلا تفکر ندارد کار او جذب است نه تفکر.

(آشنایی با قرآن متفکر شهید آیت الله مرتضی مطهری )

...

پيام هاي ديگران()     link     ۱۳٩٠/۱/۱٩ - شمیم